الف) استخراج و كندن مواد خام

خاك‌هاي رسي بيشتر در عمق كم واقع شده‌اند، ولي برخي از خاك‌هاي نسوز را بايد از عمق بيشتري استخراج كرد. عمل كندن خاك با وسائل دستي يا ماشيني صورت مي‌گيرد و سپس به وسيله كاميون و در كارخانه‌هاي بزرگ توسط ريل و واگون به كارخانه حمل مي‌شود. خاك سطحي كه نباتي است كنار زده مي‌شود و ريشه گياهان و سنگ‌هاي درشت را نيز از خاك جدا مي‌كنند، سپس چنانچه كلوخه‌هاي درشتي در خاك موجود باشد آنها را مي‌شكنند و خاك حاصله، توسط تسمه نقاله به سمت بالا هدايت شده و به انبار مي‌رود. در محل انبار است كه خاك هاي رسي را كه از نقاط مختلف معدن آورده شده‌اند خوب به هم مي‌آميزند تا تغييرات ويژگي‌هاي شيميايي و فيزيكي خاك به حداقل تقليل يابد. در برخي موارد مي‌توان بخشي از مواد اوليه را از فرآورده‌هاي جنبي عادي ديگر مانند معدن شن و ماسه و بوكسيت و يا تفاله صنايعي مانند ذوب آهن به دست آورد.

براي توليد هر هزار قالب آجر كه وزن آنها به 2250 تا 3000 كيلوگرم مي‌رسد به استخراج و حمل 4 تا 5 تن مصالح خام نياز است و از اينجا مي‌توان به عظمت و اهميت كار استخراج و حمل مواد خام در كارخانه‌هاي بزرگ كه توليد آنها به ميليون‌ها قالب مي‌رسد پي برد.